Thứ 5 tuần trước, mình có tham gia một workshop giới thiệu về bitcoin tổ chức ở Toong. Đây là workshop được tổ chức bởi Carnado Lab (what a name!), là một trong các phòng lab đầu tiên của Việt Nam chuyên về blockchain. Hai người thực hiện workshop đều là các anh chị đang làm việc và giảng dạy ở Mỹ, đều còn rất trẻ.
Về cơ bản mình không hiểu rõ những thứ a/c ý nói lắm, nhưng đủ để biết rằng nó là một loại công nghệ mới và có nhiều ứng dụng. Bitcoin — một khái niệm mà nhiều người nghe tới hơn chỉ là một trong các ứng dụng của blockchain.
Vì vậy, mình đã dành nhiều thời gian để tìm hiểu thêm về nó. Trên mạng, có khá nhiều cách giải thích khá chi tiết, nhưng phần lớn đều khó hiểu với những người ngoại đạo như mình ;_; Nhưng mình cũng không cần hiểu ngọn ngành lắm, mình chỉ cần biết nó là cái gì, cơ chế hoạt động như nào và lợi ích là gì ở tầng bề mặt nhất. Mình tìm được 2 bài viết kiểu ẩn dụ blockchain rất dễ hiểu và sẽ tổng hợp nó và viết lại theo ý hiểu của mình dưới đây.
Giờ, bạn hãy tưởng tượng đang ở trong lớp học có 10 học sinh, mỗi đứa có 10k, bọn nó có thể trao đổi với nhau. Tèo đưa Tí 1k chẳng hạn. Như vậy, sau khi Tèo đưa Tí tiền, nó không còn đồng tiền nào trong tay và Tí nhận được tiền trên tay. Không thể có lừa đảo hay vấn đề gì ở đây, cũng chẳng cần Bi làm chứng vì đơn giản, Tí đã cầm tiền.
Bây giờ, tưởng tượng tiếp bọn nó chỉ có 10k tiền tưởng tượng trên giấy thôi ( tiền digital). Vì nó chỉ là tiền tưởng tượng, sẽ có trường hợp là Tèo đưa cho Tí 1k nhưng lại làm tiếp một giao dịch nữa với Bin — đưa Bin 1k. Không ai kiểm soát được việc này cả.
Mọi người đưa ra một giải pháp là viết mọi thứ lên bảng, ví dụ, Tí đưa Tèo 1k thì viết thông tin đó lên bảng. Cô giáo sẽ là người trung gian đứng giữa, đảm bảo là các giao dịch đó được thực hiện một lần và trung thực.
Tuy nhiên, có 2 vấn đề có thể xảy ra là (1) cô giáo có thể lừa dối (hehe) như là cô tự “nghĩ” thêm 5k vào dòng tiền của cả lớp hoặc (2) cả lớp phải trả tiền phí cho cô giáo để cô làm trung gian.
Giờ có một giải pháp là mọi người sẽ tự ghi lại các giao dịch mình thực hiện trong một cuốn sổ và phải update liên tục các giao dịch vào sổ đó. Thông tin trong sổ này phải được share cho tất cả mọi người với nhau — nếu không Tèo sẽ không biết liệu 50 đồng Tí đưa cho mình là thật hay giả vì có thể nó đã đưa cho Bin hết 1k rồi. Khi Tí đưa cho Tèo 50 đồng, nó cũng phải đưa kèm quyển sổ giao dịch của nó cho Tèo — Tèo sẽ ghi chép và đối chiếu xem có đúng là Tí còn 50 đồng không.
Quyển sổ đó sẽ có rất nhiều trang đúng ko? Để hạn chế số trang dài lê thê, khi kết thúc một trang, học sinh sẽ phải tổng hợp số tiền các giao dịch được thực hiện trên trang đó (và “mã hóa” nó thành một code gì đó mà ai trong lớp cũng có thể hiểu) — ghi lại trên trang tiếp theo. Khi đó, nếu thực hiện giao dịch, nó chỉ cần chuyển trang mới đi thôi, ko cần chuyển toàn trang cũ ghi các giao dịch lẻ nữa.
Mỗi trang đó được gọi là một block — một chuỗi các trang như thế được gọi là blockchain! Blockchain hoạt động đúng theo cơ chế của quyển sổ đó.
Blockchain là một cuốn sổ cái được phân phối đều cho mọi người (distributed ledger) hoặc một cơ sở dữ liệu phi tập trung (decentralized database) trong đó nó lưu giữ lại các giao dịch số (digital transactions).
Để hiểu được tại sao blockchain và mô hình decentralized thì trước hết bạn phải hiểu được vấn đề của giao dịch số. Cơ bản, các giao dịch số bạn thực hiện đều chỉ là các file điện tử mà các file thông tin thì có thể được copy lại nhiều hơn hai lần — giống như việc học sinh có 1k tiền ảo, chứ không phải là 1k tiền giấy, nó có thể tiêu nhiều hơn số 1k nó có. Đây gọi là double-spending. Để ngăn chặn double-spending của giao dịch số, người ta có hai cách
- Dùng mô hình người thứ 3 đáng tin ( còn gọi là mô hình tập trung hóa)
Như cô giáo trong ví dụ ở trên, cô là một người thứ 3 đáng tin cậy, giúp kiểm soát các giao dịch đảm bảo rằng Tí hay Tèo không thể giao dịch quá số tiền mà nó có. Trên thực tế, người thứ 3 có thể là nhà nước, các ngân hàng. Các vấn đề về lòng tin (như cô giáo lừa đảo) có thể được giải quyết bằng các luật kiểm soát và các tổ chức trung gian nữa, nhưng có một vấn đề không thể giải quyết được là chi phí trả cho người trung gian này.
2. Mô hình phi tập trung
Mô hình này không cần người kiểm soát trung gian, các dữ liệu giao dịch được ghi lại và đồng bộ hóa lên mạng cho phép tất cả mọi người trong mạng lưới đều tiếp cận được. Giống như các quyển sổ trên kia của bọn trẻ con, là một dạng mô hình phi tập trung — bọn nó sao chép lại dữ liệu giao dịch từ các sổ của nhau và chia sẻ tất cả với nhau. Điều này giúp tiết kiệm chi phí cho trung gian.
Giống như với bọn trẻ trong lớp học kia, làm sao để chúng đảm bảo được các giao dịch ghi trên các quyển sổ là đúng — làm thế nào blockchain này có thể đảm bảo tính chính xác của các giao dịch khi mà không có ai kiểm soát? Hãy theo dõi ở bài sau nhé!
(còn tiếp)
San 
Leave a comment